تبلیغات
معماری - هندسه در معماری
معماری
شنبه 6 آبان 1391

هندسه در معماری

شنبه 6 آبان 1391

نوع مطلب :هندسه درمعماری، 

هر طرح معماری به سه عنصر اجتماعی بستگی دارد. اول جامعه ای که به آن طرح نیازمند است؛ دوم شخص یا اشخاصی که از اجرای طرح حمایت می کنندو هزینه مالی آن را متعهد می شوند؛ سوم معمار یا استاد کارانی که طرح را اجرا می کنند. جذابیت تحقیق و مطالعه معماری ایران در این است که دریابیم چگونه این عوامل سه گانه بر یکدیگر تأثیر می گذارند و سرانجام به احداث بنایی منجر می شوند کاربرد بناها مطالعه درباره معماری ایران, نشان دهنده چگونگی گسترش آن در طی پانزده قرن گذشته است. در هر دوره بناهایی با ویژگیهای گوناگون در روستاها, شهرها, جاده های کاروانی, مناطق کویری, گذرگاههای کوهستانی و شهرهای ساحلی ایجاد گردیده که کاربردهای متفاوت داشته اند. اهمیت معماری اسلامی وقتی آشکار می شود, که بدانیم در ساخته های این دوره به کاربرد مادی و معنوی بناها ـ که از مهمترین ویژگیهای آن است ـ توجه شده است. برای دریافتن اهمیت این ویژگیها در گسترش معماری شایسته است طبقه بندی بناهای دوره اسلامی و کاربرد آنها را مشخص کنیم. بناهای ایران دردوره اسلامی را می توان به دو گروه عمده تقسیم کرد

الف) بناهای مذهبی. شامل مساجد, آرامگاهها, مدارس, حسینیه ها, تکایا, و مصلی ها

؛ ب) بناهای غیر مذهبی. شامل پلها, کاخها, کاروانسراها, حمامها, بازارها, قلعه ها و آب انبارها. در دو گروه فوق از بناهای دوره اسلامی, مکانی برای عبادت, تجارت و سکونت وجود داشته است. مساجد مساجد مهمترین بناهای مذهبی هر شهر و روستا هستند که همواره نقش مهمی در زندگی مسلمانان داشته اند. اقامه نماز جمعه, مراسم مذهبی, ایراد خطبه ها و تدریس در مساجد انجام می گرفت؛ زیرا مسجد بهترین مکان برای ابلاغ فرامین حکومت به مردم بود. کتیبه های باقیمانده بر دیوار بعضی از مساجد(مسجد جامع قزوین و مسجدجامع کاشان) حاوی وقف مکانهایی برای برای توسعه و تعمیرات مساجد از طرف واقف یا حکمران است. اغلب مساجد در مرکز شهرها, نزدیک بازارها و محدوده دارالحکومه ساخته می شدند و اگر شهری به بیش از یک مسجد نیاز داشت, مساجد دیگری از طرف حکومت یا افراد خیر احداث می شد. اهمیت مساجد در شهرها به حدی بود که اگر شهری مسجد جامع یا آدینه نداشت, اهمیت شهری هم نداشت

هندسه در معماری  چیست؟

• معماری از دو وجه كالبد + فضا تشكیل شده و این دو مؤلفه دارای دو ویژگی كمی و كیفی هستند:

•ویژگیهای كمی : شامل هندسه و تناسبات ، اصل بكار گیری هندسه علمی

• ویژگیهای كیفی : شامل اصول و قوائد

• هندسه اشاره به اشكال دارد ، نه اعداد ، اشكالی مانند مربع ، مستطیل ، هشت ضلعی و ... در این قسمت نیز ما با همین اشكال سر و كار داریم ، نه اعداد. هندسه را می توان به دو صورت بررسی كرد :
1- هندسه علمی : ریشة هندسه ، علمی و تجربی می باشد ، مانند تمام دروس علمی و تجربی كه با آنها سر و كار داریم و نیز به علم و روش بدست آوردن آن اشاره دارد ، مانند ریاضیات ، هندسه ، فیزیك و
2- هندسه شهودی : هندسه ای كه تجربی نیست و مبنای آن شهود است .
پس از شناخت دو نوع هندسه حال به بررسی ابزارهای درك انسان از محیط می پردازیم و پس از ارائه تعاریف این بخش به مفهوم هندسه در معماری خواهیم رسید

• ما برای شناخت همه چیز در دنیا سه ابزار درك در اختیار داریم :

– ابزار حس و تجربه : حس ( شامل حواس پنجگانه) + تجربه . نتیجة این درك به یك قانون علمی می رسد كه ما از آن بنام علم ( Science ) یاد می كنیم.

– ابزار عقل : عقل + قیاس علمی . نتیجة درك این ابزار ما را به علم فلسفه می رساند.

• ابزار شهود : در این ابزار چیزی با حواس پنجگانه حس نمی شود و چیزی هم یافت نمی شود كه بتوان آن را با عقل درك كرد ، بلكه بصورت مشهود قابل درك است ، مانند : گرسنگی و تشنگی كه برای درك آنها نیازی به علم و حواس پنجگانه خود نداریم . بیشتر آگاهیهای ما به خودمان شهودی است و بطور كلی احساساتی كه خارج از حیطة درك حواس پنجگانه باشد بصورت شهودی تعریف می شود.

•توجه به مقولة هندسة شهودی و درك شهودی و رابطة میان این دو می توان هندسه را در معماری چنین تشریح كرد: در معماری فرهنگهای مختلف گونه ای شكل بكار می رفت كه مبنای علمی نداشت و انسان از طریق شهود آنها را بدست آورده بود ( به آنها رسیده بود ). این شهود به یك شهود جمعی وابسته است ، كه در مقابل شهود فردی قرار می گیرد. در جوامع و فرهنگهای مختلف بخاطر وجود اشتراكاتی در زندگی و هنجارهای جوامع و نیز تجربه های علمی مشتركی كه از افراد بدست می آوردند ، به شهودهای مشتركی می‌رسیدند ، با این اشتراكات شهودی به تدریج شهود فردی تبدیل به یك شهود جمعی می شد. یعنی درك افراد یك جامعه از یك سری فرمهای هندسی با یك تعریف مشخص و یكسان ارائه می شد.دانشمندان سدة 20 نیز با توجه به نشانه ها ، سمبل ها و ... اصل شهود جمعی را بدست آوردند و با بررسی قبایل بدوی ( كه هم اكنون نیز به زندگی بدوی خود مشغول هستند ) و تحلیل سمبلها ، رقصها ، مجسمه سازیها و ... كه به شهود جمعی آنان برمی گردد ، شهودات و درك آنان را از فرمها و اشكال هندسی بدست آورند كه در این زمینه می توان به كارل گوستاو یونگ دانشمند اتریشی اشاره كرد.

برای درك بهتر می توان شكل مربع را تحلیل كرد :

• شكل مربع را در نظر می گیریم ، شكل مربع را همه از طریق هندسه علمی بصورت یك چهار ضعلی كه چهار گوشه آن عمود بر هم می باشد درك كرده اند. ولی در درك شهودی از مربع ، احساساتی مانند تعادل ، تقادن ، فردیت ، قدرت ، سنگینی ، امنیت و ... می‌رسیم ، در صورتی كه ما از مربع تجربه ای نداریم و در درك این مشخصه ها از حس هاس پنجگانه و از قیاس عقلی هم استفاده نكردیم ، پس می توان چنین گفت كه این دانش شهودی است كه ما نسبت به مربع داریم ، این درك شهودی از مربع بین اكثر ما انسانها یكسان است.تمام اشكال استفاده شده در معماری در پس ذهنیتی ایجاد شده از آن اشكال كه توسط انسانها مشهود یافته بود ایجاد شده اند كه حس خاصی را برای آنان ایجاد می كرد. فضا در معماری ایران و جهان هندسه مشخصی دارد ( مربع ، مستطیل ، پنج ضلعی منتظم و ... ) سازه معماری پیش از اسلام نیز اقتضا می كرد كه با تناسبات رعایت شده به یك سازة هندسی برسیم ، برای مثال برای ایجاد گنبد نیاز به آن داشتیم كه زمینة ایجاد شده مربع باشد.داراب دیبا از هندسه بعنوان مورد بسیار مهمی در درك معماری نام برده و می نویسد: " بدون شك زبان بیان معماری های جهان بر هندسه استوار است و از طریق روابط آن می توان كلیت كالبدی را آشكار كرد. " دیبا از كاخ هشت بهشت اصفهان به عنوان نمونه ای از یك ساختمان هندسی نام برده و ویژگیهای آن را چنین بر می شمرد : " هندسة ساختمان هشت بهشت درسه سطح متفاوت رشد می‌كند:
- حركت افقی از آب نما ، پله ، ایوان ، اتاق های میانه و فضای مركزی .
- حركت عمودی كه پیوند كف را با تحولات سه بعدی و دگرگونی های ارتفاعی كه اوج آن در مركز قرار می گیرد با آسمانه تأمین می كند

• هندسه ای كه حاصل برخورد سطوح افقی و عمودی است كه حاوی گشایش های نوری دراتصال احجام و از ورای كالبد می باشد. "

• وی در ادامه تشریح كاخ هشت بهشت می نویسد : " ... [در ساختمان هشت بهشت] برشهایی از كالبد توپُر در همجواری با شكاف های گشوده شده به سوی نور و طبیعت نتیجة تركیبی است كه در آن كثرت و تنوع عناصر درآمیزش با سایه و روشن های نوری ، احساس كامل یك هندسة منسجم را متظاهر می كند. " داراب دیبا در نمونه ای دیگر از ساختمان چهل ستون نام می برد و از آن بعنوان نمونه ای از پیوند هندسی عناصر در سطوح افقی و عمودی و تركیب فضاهای پر وخالی یاد می كند. مطالعات و تجربیات نشان می دهند، به دست آوردن و به کار بستن اصول طراحی هندسی در معماری ، که با شرایط و امکانات طراحی و اجرایی معاصر تناسب داشته باشد، از یکسو در افزایش سرعت و دقت ساختمان سازی از طریق ترسیم و اجرای صحیح ساختمان موثر خواهد بود و از سوی دیگر به ایجاد هویت در گزینش و ترکیب شکلها و حجمها در طرحهای معماری یاری خواهد نمود. علاوه بر آن ، ترویج این اصول و تشویق گرایش به آنها موجب صرفه جویی اقتصادی قابل توجهی از طریق بهینه نمودن سطوح و ابعاد فضاها در هماهنگی با نیازها و محدودیتهای مختلف اجرایی خواهد بود.معماری ادوار گذشته ایران ، همواره ملهم از به کارگیری هندسه و شیوه های ترسیم غنی و دقیق بود، تا بدان حد آگاهی از قواعد ریاضی و ترسیم و به کار گرفتن انواع خاص از آن ، وظیفة هر معماری بوده و فراتر از آن ، دانش مهندسی با معرفتها و بینش هندسی معنی می یافته و وجه تمایز معماران و رقابت آنان با یکدیگر نیز بر همین محور استوار بوده است. از همین روست که ملاحظه می گردد انواع روابط هندسی در معماری گذشته ایران ، در طراحی بنا (پلان و اندازه های افقی) و همچنین در طراحی نما و حجم ساختمان و نیز در جزئیات و تزئینات رعایت می گردیده و به صورت شبکه ای مخفی وجود داشته است. در این زمینه ، مطالعات ، تحقیقات وتمرینهای قابل ملاحظه ای انجام پذیرفته است که غالباً به روابط ترسیمی در نمونه ای ازمعماری ایران پرداخته اند. اما هدف از اجرای پروژة تحقیقاتی حاضر که گزارش آن در پیش رو قرار دارد، در وهلة نخست بر روی دیدگاه ها و گونه گونی کاربردهای هندسه در معماری گذشته است تا در مرحله دوم بتوان با روشی مقایسه ای و تطبیقی، بخشی از مبانی اصلی راهنما در شیوه های طراحی و کاربرد هندسه در معماری گذشته ایران را که در سایر مطالعات کمتر بدانها پرداخته شده است مورد شناسایی و جمع بندی قرار داد.

• عناوین مطالعاتی که در این پروژه مورد توجه قرار دارند عبارتند از :
تدوین مفاهیم پایه و تعریف های لازم در مورد هندسه و نقش آن در معماری

بررسی نحوه به کارگرفته هندسه در طراحی معماری گذشته ایران
دسته بندی اطلاعات و ارزیابی آنها به منظور نیل به دیدگاههایی در استفاده از هندسه در معماری گذشته.

شایان ذکر است که در مورد شیوه های عملی طراحی هندسی در ایجاد نقوش و طرح معماری ، منابع متعددی تا کنون نگارش یافته که همگی به عنوان منابع این تحقیق مورد نظر بوده و مطالعه گردیده اند.




ehsan
سه شنبه 16 آبان 1391 08:08 ق.ظ
باتشکر درصورت امکان مطالب ایمیل شود
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر